Droka Siyaseta Erebkirina Baur Kurdistan
Politik Analiz / 14 Ağustos 2018 Salı Saat 07:54
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
HEWLR Li Bexda herma baur Kurdistan ji ber er kursiya desthiladariy pirsgirkn civak tn pitguhkirin. Ji ber ligel hem pirsgirkn siyas, civak, abor gel areseriy di koberiya welatn derve de dibne. Hzn desthiladar ku v yek wek e firsend dibnin bi taybet di heremn ku kurd l pirin kober dibin, dest bi poltkaya Kembera Ereb a di dema Partiya BAAS a Seddam Huseyn de dihat meandin hat kirin.

Li Bexda herma baur Kurdistan ji ber er kursiya desthiladariy pirsgirkn civak tn pitguhkirin. Ji ber ligel hem pirsgirkn siyas, civak, abor gel areseriy di koberiya welatn derve de dibne. Hzn desthiladar ku v yek wek e firsend dibnin bi taybet di heremn ku kurd l pirin kober dibin, dest bi poltkaya Kembera Ereb a di dema Partiya BAAS a Seddam Huseyn de dihat meandin hat kirin.

Li Iraq baur Kurdistan bi taybet di saln daw de ji ber er kursiya desthiladariy, pirsgirkn civak yn her iqas die giran dibe, ne di xema wan de ye. Li gor pisporn herem hat diyarkirin ku ji ber pirsgirkn civak yn siyas, civak abor tn pitguhkirin, di saln daw de kober dest p kiriye ev yek j ji hzn desthiladaran re dibe wek e firsendek bi taybet heremn kurd tde kober dibin, ereb tirkmen tn bicihkirin.

Pit ku li ser Iraq Fethn slam pkhatin unde di pkanna nifusa raq de guhertin bun bi w re j siyaseta Erepkirin dest p kir. Bi avabna desthiladariya Partiya BAAS a rejima Seddam Huseyin re ev siyaset bi taybet li ser bajarn Kurdistan li ser kurdan hat meandin. Pit avabna hikumeta navend dagirkirina hermn Kurdistan yn bi nakok j titek ne hat guhertin koberkirin, girtin kutina Kurdan berdewam kir.

 

Droka Siyaseta Erebkirina Baur Kurdistan

Iraq, heya Yekemn er Chan j ten ji s wilayetn wek e Basra, Bexda Musil pk dihat. Pla yekem a siyaseta Erebkirina bajarn Kurdistan di sedsala 17 an de, pit ku li ser Iraq fethn slam pkhatin unde di pkanna nifusa raq de guhertin bun bi w re j siyaseta Erebkirin dest p kir. Pit w dema ku bi pniyara Brtaniyan (ngilizan) di sala 1925an de biryar hat girtin ku Kerkuk Musil bi raq ve werin girdan. Bi v re d hikumeta raq li hem bajar naveyn Kurdistan bi giran dest bi siyaseta piavtin (asimile), kober, talan, wran, girtin kutina gel kurd kir. Li Musil, herma Neyneva (Nnova), engal, herma Kerkuk bi git derdora w kurd mecbur kobery kirin li una wan ereban bi cih kirin. Ev rew heya rxandina rejima Seddam Husn a sala 2003an berdewam kir. Hukumeta rejima Saadam mal wan, xaka wan ji wan distend dida kesn endamn Partiya BAAS, gel kurd li ser xaka xwe penaber karker di ber dest ereban de di karn cuda cuda de dihatin xebitandin.  Heya w dem j ji ber parebn neyekbuna kurdan, kurd xwed bandoryek bi hz nebn arensa wan ne diyar b bi poltkaya Bi qedera xwe qayl bibin ve r bi r hat hitin.

Bi destwerdana Amerkay a yekem re di sala 1991an de Kurdistanyan li hember rejim rapern dan despkirin daxwaza mafn xwe kirin, gelek mafn xwe j bi dest xistin. Di w dem de hermn bi ewle li ser sinorn xaka Kurdistan xaka raq hatin lan kirin rveberya hermn Dihok, Hewlr Silman ji kurdan re hat hitin. L rveberyek bi hikumeta raq ve girday. Piti ruxandina rejma Saddam a sala 2003an j dibin swana Amerkay de rveberyek n hat damezirandin. Ji sala 2003an unde li ser hermn weke Kerkuk, Selahedn, Duzxurmatu, Musul, Xurmatu deta Ninova nakok derketin heya niha ji berdewamin. Ji ber ku li van herman geln Kurd, Ereb, Tirkmen, Asur, Xiristyan, Kakey zid di nav hev de dijn her yek herm ya xwe dibne. Ji ber w sedem ji ev pirsgirk heya niha berdewame diyare w heya demek dirj ji berdewam bike.

 

Di Siyaseta Erebkirin De Rbazn Ku Dihatin Bikarann

Hikumeta raq dema ku ev siyaseta xwe ya Erebkirina herem dimeand bi awayeki pir bi zanebn textkn bi bandor dida kirin. Bi v away; li heremn Baur welat gelek dever ji bo andin sewalvaniy ava kir ji bo ereban bi sedan cihn gund jiyan kirin avakir, bi sedan malbatn kurdan ji xaka wan derxistin kober kirin dest dann ser mal, xak dewlemendiyn wan. Li ser nex dem dem Rveberyn zanyar yn girday herma Kurdistan dihatin guhertin. Bi dar zor nasnameyn hemwelatyn kurd rgezn wan weke Ereb diguhertin. Ev siyaseta Erebkirin gav bi gav p diket encamn metirsdar bi xwe re ava dikir.

 

Duyemn Pla Erebkirina Kurdistan

Pit ku rejma Saddam Husn hat ruxandin ji bo hikumeta n ya raq di derbar Kurd Kurdistan de titek ne hat guhertin. Bi heman wey siyaseta Erebkirina Kurdistan berdewam kir. Hermn di navbera sinorn xaka Herma Kurdistan raq de ku jre dibjin hermn bi nakok tu car aram neb kaos her tim berdewam b. Dagirkirina van hermn bi nakok ten xeyala hikumeta raq neb. Ji drok heya niha av her kes li v herm ye. Niha ji xwestiyn w yn her ber biav ku ji bo xwe bi cih bikin her cur listoka di leyizin ran Tirkiye ye. Sedema w ya her mezin ji hebna avkanyn mezin yn petrol ye. Heya dagirkirina Kerkuk ji Hewlr Bexday di yek roj de 300 hezar varl petrol diand derve.

Bi dagirkirina hermn bi nakok a ji aly hukumeta raq ve ev siyaseta Erebkirina bajarn Kurdistan derket asta her jor. Jixwe yek ji armanca her mezin a v dagirkirin ji guhertina demografya bajar xaka Kurdistan b. Ew malbatn Ereb yn ku di dem ruxandina rejima Saddam de derbas Badat bajarn din yn raq buyn, bi dagirkirina hermn bi nakok re carek din vegeryan niha ji aliy desthiladaran ve di bin nav Cihn wan n ber ye dest dann ser maln kurdan, talan dikin wan near kobery dikin.

Derket hol ku ev siyaseta hukumeta raq ten li ser gel kurd pk nay. Minaka her berbiav; hikumeta raq di meha Tirmeha 2018an de li hermn girday deta Ninova, Bertile, Tilkf, Bak ku geln Kurd, Xiristyan, Kakey tde dijn bi dehan malbatn Ereb bi cih kirin. Li van herman bi dehan ciwann kurd bi sedemn asay hatine kutin. Kujern wan ji aly hukumeta raq ve tn girtin disa tn berdan, hinek kujer hene j nayn girtin. Di meha tirmeha sal de li Kerkuk ji aliyn hin kes qao nasnameya wan nehat zann  ri ser mala kurdan kirin bi hinceta tangrn av nedane wan hatin kutin. Li rexm ku ev mijar li ser daxwaza geln herm ket rojeva Parlementoya Avrupa j l tu guhern t nerazbunn cuda derneketin p.

 

Pla Kobery

Giranbuna er li hember eteyn DAޒ re li seranser raq ew bajarn Kurdistan ku dikevin sinor raq plek mezin ya kobery dest p kir. Di kobery de bi sedan zarok jiyana xwe ji dest dan. Piranya wan koberan li kampan hatin bi cih kirin di bin ert mercn kampan yn zor zehmet de jiyana xwe berdewam dikin. Hina gelek ji van koberan venegern ser maln xwe, pla duyemn despkir. Pit ku hikumeta raq bi alkarya Hed ab hermn bi nakok yn xaka Kurdistan dagir kirin rew ji bo kurdan hin xiraptir b. Pade kiandina Hzn pmerge avabuna gelek grubn ekdar weke Hed ab, hzn Iraq, cepn Tirkmen rin eteyn DAޒ bne gefek mezin li ser kurdan. Ji ber w sedem pla duyemn a kobery dest p kir. Bi hezaran kurd belav herma Kurdistan bun heya niha ji venegerne ser maln xwe. Bi hezaran ciwann Kurd xwe li ryn qaax n Avrupa dan jiyana xwe ji dest dan.

Hikumeta raq ji ber aloz hebuna destn derve heya niha j nekarye hukumeta xwe ava bike. Amerika ran ji bo pxistina berjewendyn xwe di nava pbazy dene ku aly hukumet ava bike bikine aly xwe. Heya niha ji hikumeta herma Ferderal biryara xwe ne daye ku li pa kijan al cih bigire di navber de maye. Mirov dikare bje niha er ku li raq t meandin er kursiy ye. Operasyona dewleta dagirker ya Tirkiy, hebuna hzn derve li herm, rin DAޒ, yeknebuna alyn kurd, avanebna hikumeta navend r li ber qrzek mezin a siyas abor vekiriye. Her kes li gora berjewendyn xwe hewil dide hesp xwe li meydan bibezne. Ji ber v sedem j wisa diyar dike ku alozyek hin mezintir li piya gel raq heye w demek dirj berdewam bike.

ek Botan

Navenda Lkolnn Stratejk a Kurdistan

www.lekolin.com - www.lekolin.org - www.lekolin.net www.lekolin.info -www.navendalekolin.com -http://kursam.org/index.html- http://kursam.net/index.html

Parveke

TAGS(ETIKETLER): iraq  kurdistan  siyaset  

Bu Yazya Henz Yorum Eklenmemi.